به هر شکل وجود این برنامهها در این سالها غنیمت است و مایهی دلگرمی.
اما ای کاش تهیه کنندگان این برنامهها قدری بیشتر با دوستداران موسیقی اصیل ایرانی همدل و همزبان شوند و انتظارات آنها را بهتر بشناسند و بیشتر مورد توجه قرار دهند. ای کاش مسئولان این برنامهها با الگوبرداری از برنامههای ماندگاری چون گلهای رنگارنگ٬ گلهای جاویدان٬ گلهای تازه و ... و با جویا شدن علل ماندگاری آنها غنای بیشتری به تولیدات خود بدهند. گاهی شنوندگان از این که در برنامهای مثل شبستانه مبحث تخصصی موسیقی وجود ندارد گلهمند هستند.
تاکید بر این نکته ضروری است که وجود بخش تخصصی کمی دور از انتظار مینماید و خارج از زمان و شرایط برنامههایی از این دست با مخاطب عام میباشد. به خصوص اینکه در این سالها متاسفانه به علت رویکرد نامناسب صدا و سیما زمینهی چندانی برای ارائهی مباحث تخصصی در بخشهای ویژه وجود ندارد. اما وجود بحثهای تخصصی کوتاه در میان پخش قطعات و بهره جویی از کارشناسانی نام آشنا میتواند به جذابیتهای این برنامه بیافزاید و هم کمکی باشد هر چند کوچک برای گسترش موسیقی فاخر در سطح جامعه.
آنچه این برنامه و برنامههای مشابه از آن بیبهره ماندهاند عدم وجود تخصص کافی در اجراکنندگان و حتی تهیهکنندگان آنهاست. در کنار این و شاید به همان دلیل در برنامههای چون شبستانه گاهی سخنانی به میان میآید که موجب رنجش شنوندگان موسیقی اصیل میشود. هرچند که قصد و غرضی در بیان آنها از سوی دست اندرکاران این برنامهها نیست.
نگارندهی این مطلب شنوندهی دایمی این برنامه میباشد. اما ...
بارها شاهد بیان سخنانی آزار دهنده و ناآشنا در این برنامه بودهام. گاه احساس میشود این سخنان نه تنها برخاسته از وجود دلسوزان عرصهی موسیقی ایرانی نیست بلکه از زبان دیگرانی است که هیچگونه سنخیتی با این مورد ندارند.
قصد ذکر یک به یک موارد مورد نظر را ندارم و به ذکر دو مثال بسنده میکنم:
در یکی از شبها مجری محترم شبستانه بحثی را گشود در مورد عدم نمایش ساز در سیما. هرچند این بحث چند ثانیهای بیش گشوده نبود و زود ختم شد اما در همان چند ثانیه عدم تعلق خاطر و دلسوزی مجری نسبت به موسیقی ایرانی که نشات گرفته از وجود این مشکل در تهیهکنندگان این برنامه نیز هست آشکارا نمایان شد. مجری محترم برنامه به بیان نقل قولی از سوی یک روحانی پرداخته و گفتند: «... چند روز پیش که با یک روحانی در مورد موسیقی ایرانی صحبت میکردم از ایشان دلیل رویکرد صدا و سیما مبنی بر عدم نمایش ساز را پرسیدم. ایشان پاسخ دادند: این عدم نمایش ساز موجب میشود شنونده هر چه بیشتر تشنه و مشتاق شود و بد هم نیست...! »
مجری محترم برنامهی شبستانه ادامه دادند : " و الحق که چه پاسخ درست و سخن بجایی بود ..." ۱و بدین شکل میخواستند دل شنوندگان را به دست گیرند غافل بودند که از دستشان برفت ...
همین چند هفتهی پیش هم شاهد یکی دیگر از این بیانات ناخوش بودیم. در شب شهادت یکی از ائمه که برنامهی شبستانه چهرهای غمگین بر خود گرفته بود مجری برنامه با لحنی سرشار از شرمساری (!) از شنوندگان میخواست که لطف بفرمایند امشب را ساز و آواز درخواست نمایند تا با حال و هوای برنامه مناسبتر باشد.
این سخن کاملا درست به نظر میآید که در چنان شبی صحیح نیست که قطعهی ضربی یا چهار مضراب یا رنگ پخش شود.
اما ایراد کار اینجاست که مجری محترم آگاه نیست که پایه و اساس موسیقی ایرانی همین "ساز و آواز" است.
از دیدگاه مجری محترم "ساز و آواز " گویی صرفا مناسب شبهای غم و ماتم و عذاست. این چنین درخواستی از شنوندگان هرگز در شبهای دیگر مطرح نمیشود و از همین روست که در شبهای عادی تعداد ساز و آوازهایی که پخش میشود بسیار اندک است. قطعا شبستانه میتواند با پخش ساز و آوازهای مناسب و با کیفیت و با شرح و توضیح مختصر در مورد آنها خود به خود باعث شود در همهی شبها لااقل نیمی از درخواستها ساز و آواز باشد.
همین جا میشود اینگونه برداشت کرد که مجریان و تهیه کنندگان این برنامه هدف ساخت چنین برنامههایی را نمیدانند یا اینکه اصولاً هدفی را دنبال نمیکنند که خود بحث دیگری را میطلبد.
همین جا میتوان غمگنانه حسرت بر دل روان کرد که شبستانه تقریباً هیچ اثر مثبتی در معرفی موسیقی ایرانی به شنوندگان خود نداشته است. قطعاً در چنین برنامهای همواره اصل و پایه باید بر پخش ساز و آواز باشد اما شاهد بودیم که مجری برنامه در شبی خاص و بنا به شرایط از مردم میخواست برای آن شب "ساز و آواز " بخواهند ..!
یکی دیگر از مشکلات این برنامه به روز نبودن آن است. از دگر سو تکرار در این برنامه گهگاه موجب یکنواختی میشود و چهرهای به خود میگیرد که در صدا و سیما همواره شاهد آن بودهایم. گاهی یک تصنیف هفته ای۳ یا ۴بار در برنامه پخش میشود در حالی که گویا تهیهکنندگان این برنامه بسیاری از تصانیف جدیدی که در چند سال اخیر ساخته شده را از یاد بردهاند و یا هرگز آنها را نشنیدهاند ... !
سخن همچنان در این مورد روان است اما ...
تا زمانی که این نگاه غیر تخصصی و نادلسوزانه در مورد موسیقی ایرانی وجود دارد هرگز شاهد حل مشکلات مختلف این حوزه نخواهیم بود. آنچه مسئولان برنامههایی چون شبستانه به ظاهر خواستار آنند و بارها اعلام کردهاند رواج موسیقی اصیل در بین مردم یا همان شنوندگان برنامه است هرچند بسیار اندک. اما ...
به عمل کار برآید به سخندانی نیست ...
۱- تماما نقل به مفهوم
مرتبط:
مروری بر برخورد رسانههای صوتی و تصویری با هنر موسیقی
جزئیات بیستوچهارمین جشنوارهی بینالمللی موسیقی فجر با اجرای گروههای ایرانی و اجرای ویژهی 
برنامهی موسیقیایی شبستانه هر شب از ساعت ۲۴ تا ۲ بامداد به مدت ۲ ساعت از شبکه رادیویی فرهنگ پخش میشود . در دورانی که موسیقی اصیل جایگاهی مناسب در برنامههای رادیو و تلویزیون ندارد وجود چنین برنامههایی موجب دلگرمیدوستداران موسیقی ایرانی میشود. برنامههایی چون آوای ایرانی که از شبکهی چهارم سیما پخش میشود و همین برنامهی شبستانه گاهی به مانند مرهمیمیماند بر زخم دوستدارانی که سالهاست نه تنها چهرهی هنرمندان نامیشان را از سیما نمیبینند بلکه از دیدن رخ زیبای ساز نیز محروماند.